Kerken in Leiden
In Leiden zijn veel historische kerken te vinden. Van kleine schuilkerken in woningen tot de immense Hooglandse Kerk. Er is een wandelroute met gids lang de Leidse Kerken, verkrijgbaar bij VVV Leiden. Een voorproefje van de meest bijzondere kerken in Leiden:
De Hooglandse Kerk
Gesticht in 1314 als houten kapel. Deze kapel, gewijd aan St. Pancras, werd al snel vervangen door een stenen gebouw. De toren, die nu geheel in de huidige kerk is ingebouwd, stamt nog uit deze periode. Tot in de zestiende eeuw werd gebouwd aan een nieuwe kerk op dezelfde plaats. Het uiteindelijke resultaat is het huidige gebouw. De kerk is niet voltooid. In het koor van de kerk ligt een bijzondere grafsteen; het graf van Justinus van Nassau en zijn vrouw Anna de Merode. Justinus was een buitenechtelijk kind van Willem van Oranje.
De Gotische Pieterskerk
Vroeger de hoofdkerk van Leiden. Op de plaats van de huidige kerk stond vanaf 1121 de kapel van het grafelijk hof. De bouw van de kerk, zoals we deze nu kennen, begon in 1390. Oorspronkelijk had het gebouw een toren van 120 meter hoog, die echter in 1512 instortte. Als gevolg van de reformatie kwam de kerk rond 1570 in protestantse handen. Een altaarstuk, van de hand van de Leidse schilder Lucas van Leyden, heeft de beeldenstorm overleefd. Het is te zien in het Stedelijk Museum de Lakenhal. Bijzondere onderdelen van het huidige interieur zijn het koorhek uit 1425 en de laatgotische preekstoel uit 1532.In de Pieterskerk liggen veel Leidse beroemdheden begraven zoals Jan Steen, Gerrit Dou, Frans van Mieris de Oude, Willem van Mieris, de familie van Rembrandt van Rijn en de leider van de Pilgrim John Robinson. Het gebouw is niet meer als kerk in gebruik, maar als multifunctioneel centrum, ondermeer voor culturele doeleinden.
Hartebrug Kerk
De spreuk in gouden letters op de voorgevel luidt "Hic Domus Dei est et Porta Coeli", dit is het huis van God en de poort des hemels. Daarom wordt in de volksmond wel gesproken van de 'Koeliekerk'. De Hartebrugkerk heeft een portiek met Ionische zuilen, bekroond met een driehoekig fronton met alziend oog. Het interieur is net als de voorgevel grotendeels in classicistische stijl uitgevoerd. Daarnaast toont het plafond barokke kenmerken. Het orgel uit 1877 wordt door kenners geprezen.
Marekerk
In het begin van de 17de eeuw verrees ten noorden van de Oude Vest een nieuw stadsdeel. In 1649 kwam de Marekerk gereed, naar ontwerp van Arent van 's Gravensande. Het is een typisch voorbeeld van protestantse kerkbouw en het eerste kerkgebouw in Holland dat speciaal voor de protestantse dienst werd gebouwd.
Sint Lodewijkskerk
In 1477 werd op deze plaats de kapel van het Sint Jakobsgasthuis gesticht. De torenbekroning is gotiserend en werd in 1593-'94 op de kerk geplaatst. Na de kruitramp in 1807 had het gebouw aanzienlijk schade. Op aandringen van koning Lodewijk Napoleon werd het pand niet gesloopt, maar aan de rooms-katholieken overgedragen. Daarna kreeg het een wit interieur. Dit is ontworpen door Jan Guidici. Toen de kerk in 1809 in gebruik werd genomen, was het eerste duidelijk herkenbare rooms-katholieke kerkgebouw van na de reformatie in Leiden. In 1957 werd de kerk gerestoreerd en vergroot.
De Waalse kerk
Deze bevindt zich in de kapel van het voormalige Catharina Gasthuis. Het gasthuis was een uitgebreid complex en heeft hier vanaf de 13de eeuw gestaan. De gevelstenen boven de ingang tonen het embleem van de heilige Catharina, een rad met zes vilmessen. In het begin van de 17de eeuw werd het Gasthuiskapel voor protestantse diensten ingericht en vanaf 1818 kreeg de Waalse gemeente de Gasthuiskerk in eigendom. Er worden nog steeds diensten in het Frans gehouden. De zang wordt begeleid door een orgel uit 1746.
Leidse Synagoge
In de zeventiende en achttiende eeuw vluchtten veel Joden vanuit zuid- en oost-Europa naar het liberale Nederland. Ook in Leiden streken enkele honderden Joden neer, vooral uit oost-Europa. Deze hoog-Duitse Joden noemen hun synagoge ook wel 'Sjoel', afkomstig van het Duitse woord "Schule" (school of leerhuis). De Leidse synagoge dateert uit het midden van de achttiende eeuw. Bij de synagoge hoorde ook een Joodse school, waar kinderen onderwijs kregen in Hebreeuws en godsdienstgebruiken. In de synagoge bevinden zich verschillende bijzondere interieurstukken, waaronder enkele voorhangen. Deze werden kortgeleden gerestaureerd.
